TIRANË, 25 Shkurt 2026. Mangësitë në qeverisjen vendase janë pikat kryesore të hyrjes përmes të cilave aktorët e huaj mund të prodhojnë pasoja korrozive në sektorë strategjikë. Rasti Bankers Petroleum e tregon se si ndodh kjo: kur kushtet fiskale janë të paqarta, verifikimi i kostove është i dobët dhe zbatimi është i parregullt, mosmarrëveshjet mbi të ardhurat mund të zgjasin me vite, pavarësisht se kush e zotëron kompaninë.
Hetimi i Shqipërisë për Bankers Petroleum Albania Ltd. shpesh rrëfehet si një “rast i Kinës”, sepse operatori është në pronësi kineze që nga viti 2016.[1] Pronësia ka rëndësi, por nuk është thelbi i politikave. Rasti jep një pasqyrë mbi aftësinë e Shqipërisë për të qeverisur një aset strategjik me vlerë të lartë përmes rregullave fiskale të parashikueshme dhe verifikimit rutinë, në vend të fshehtësisë, asimetrisë teknike dhe zbatimit episodik.
Në korrik 2025, prokurorët njoftuan masa paraprake ndaj drejtuesve të kompanisë dhe pretenduan fryrje afatgjatë të kostove, ulje të fitimit dhe kërkesa mashtruese për TVSH.[2] Këto pretendime mbeten të paprovuara dhe zbatohet prezumimi i pafajësisë. Nga perspektiva e politikave, mësimi kryesor është strukturore. Në sistemet e ndarjes së prodhimit, të ardhurat publike varen shumë nga aftësia e shtetit për të verifikuar kostot e rikuperueshme. Kur ky kapacitet është i dobët, mosmarrëveshjet e zgjatura janë të mundshme.[3]
Në të njëjtën kohë, ekspozimi ekonomik i Shqipërisë ndaj Kinës po bëhet gjithnjë e më i dukshëm në importe thelbësore, veçanërisht në makineri dhe pajisje. Kjo rrit koston e ndërprerjeve dhe e bën më të rëndësishme qeverisjen e fortë, të bazuar në rregulla, në asetet strategjike të lidhura me Kinën.[4] Prioriteti i politikave është, pra, institucional: të kufizohet diskrecioni, të forcohet verifikimi dhe të normalizohet mbikëqyrja, në mënyrë që llogaridhënia të mos varet nga ciklet politike ose nga kombësia e investitorit.
Sfondi
Bankers Petroleum ka operuar fushën naftëmbajtëse Patos-Marinza në bazë të një marrëveshjeje për ndarjen e prodhimit (PSA) që nga viti 2004.[5] Patos-Marinza është një aset i madh tokësor në Shqipëri, duke e bërë gjurmën fiskale, mjedisore dhe të qeverisjes së operatorit politikisht të rëndësishme përtej sektorit të energjisë.[6]
Pjesa më e madhe e naftës bruto shqiptare eksportohet për rafinim jashtë vendit. Raporti EITI i Shqipërisë për vitin 2016 vlerëson se rreth 87 për qind e prodhimit të naftës bruto u eksportua në vitin 2016, kryesisht drejt tregjeve të Evropës Perëndimore, me Italinë si importuesin kryesor.[7] Kjo ka rëndësi sepse qartëson çfarë është dhe çfarë nuk është aseti Bankers. Ai është një çështje e brendshme e të ardhurave dhe e qeverisjes me vlerë të lartë, por nuk është një levë e madhe e furnizimit fizik me energji për Kinën.
Krahasimi i shkallës e përforcon këtë pikë. Prodhimi i naftës bruto i Shqipërisë në vitin 2016 (rreth 1.034 milion ton / afërsisht 19 kb/d) është i papërfillshëm në krahasim me vëllimet e importit të naftës bruto të Kinës (rreth 7.6 milion b/d në vitin 2016). Kjo e bën më të lehtë ta interpretojmë blerjen e Geo-Jade në vitin 2016 si një investim komercial upstream dhe një aset portofoli, më shumë sesa si një lëvizje për të siguruar furnizim fizik domethënës për tregun e brendshëm kinez.
Pronësia ndryshoi në vitin 2016, kur subjekte të lidhura me Geo-Jade Petroleum ranë dakord të blejnë Bankers Petroleum për afërsisht 575 milion USD.[8] Blerja e lidhi pronarin e ri me një kornizë ekzistuese kontraktore dhe administrative, e cila ishte formësuar nën pronësinë e mëparshme.[9] Analizat e politikave e kanë përdorur më pas rastin për të ilustruar se si blerjet kineze të aseteve të trashëguara mund të ekspozojnë dobësi të qeverisjes në vende në proces anëtarësimi në BE,[10] ndërsa vlerësime strategjike më të gjera e vendosin atë brenda debateve se si anëtarët dhe partnerët e NATO-s[11]menaxhojnë praninë në rritje të Kinës në sektorë ekonomikë strategjikë.[12]
Cikli aktual i zbatimit filloi me një referim nga drejtoria e hetimit tatimor dhe me hapjen e një çështjeje penale në dhjetor 2024. Prokurorët deklaruan më pas se hetimi mbulonte periudhën 2004-2024 dhe pretenduan se kompania deklaronte në mënyrë të vazhdueshme humbje pavarësisht eksporteve të mëdha të naftës dhe shitjeve në tregun vendas.[13] Sipas deklaratës publike të prokurorisë, shitjet e regjistruara gjatë periudhës arritën gjithsej në ALL 532.4 miliardë (€5.50 miliardë), ndërsa humbjet kumulative të deklaruara arritën në ALL 11.7 miliardë (€121 milion), së bashku me skema të pretenduara mashtruese rimbursimi të TVSH-së.[14] Këto pretendime do të testohen në gjykatë dhe mbeten akuza nën prezumimin e pafajësisë.
Megjithatë, nga perspektiva e politikave, rasti zbulon një problem më themelor: qeverisja në sektorët strategjikë të Shqipërisë është ndërtuar mbi kontrata konfidenciale, llogaritje kostosh të vështira për t’u verifikuar dhe diskrecion të gjerë administrativ. Kur kostot nuk mund të verifikohen me besueshmëri, mosmarrëveshjet përqendrohen te përkufizimet kontabël dhe jo te performanca, duke i bërë konfliktet të gjata, të politizuara dhe të kushtueshme.
Analiza e pranisë dhe ndikimit të Kinës
Kjo analizë u përgjigjet tre pyetjeve me radhë: (1) Si duket sot gjurma më e gjerë ekonomike e Kinës në Shqipëri? (2) Pse Bankers ka rëndësi për të kuptuar rrezikun e lidhur me Kinën? (3) Cilat mekanizma institucionalë lejojnë që rezultatet fiskale të kontestuara të vazhdojnë me vite?
1) Ekspozimi ekonomik i Kinës po bëhet gjithnjë e më i dukshëm në shportën e importeve të Shqipërisë (sidomos te inputet)..
Tabelat e tregtisë së jashtme të INSTAT për janar–nëntor tregojnë një çekuilibër në zgjerim me Kinën. Eksportet drejt Kinës ishin rreth ALL 10.0 miliardë (€103 milion) në Jan–Nën 2024 dhe rreth ALL 9.9 miliardë (€102 milion) në Jan–Nën 2025. Importet u rritën nga ALL 87.3 miliardë (€903 milion) në ALL 107.1 miliardë (€1.11 miliardë) në të njëjtat periudha.[15] Kjo e shtyu deficitin bilateral nga rreth ALL 77.4 miliardë (€801 milion) në ALL 97.1 miliardë (€1.00 miliardë), një rritje prej afërsisht një të katërtës.[16]
Struktura e importeve ndihmon të shpjegohet pse kjo ka rëndësi për reziliencën ekonomike. Kategoria më e madhe e importeve nga Kina në ndarjen e INSTAT është “Makineri, pajisje dhe pjesë këmbimi”, duke u rritur nga ALL 43.3 miliardë (€448 milion) (Jan–Nën 2024) në ALL 53.0 miliardë (€549 milion) (Jan–Nën 2025).[17] Kategori të tjera të konsiderueshme përfshijnë materiale ndërtimi dhe metale (ALL 11.7–17.5 miliardë / €121–181 milion) si dhe tekstile dhe këpucë (ALL 13.1–14.3 miliardë / €135–148 milion).[18] Këto nuk janë artikuj margjinalë të konsumit; janë inpute për prodhim, infrastrukturë dhe logjistikë. Qëllimi nuk është të thuhet se importimi nga Kina është problem. Rreziku është përqendrimi. Nëse një pjesë e madhe e inputeve thelbësore vjen nga një burim i vetëm, çdo ndërprerje bëhet më e kushtueshme dhe më e vështirë për t’u menaxhuar. Kjo e bën edhe më të rëndësishme qeverisjen e parashikueshme, të bazuar në rregulla, në asetet strategjike të lidhura me Kinën.
2) Bankers është një test qeverisjeje i lidhur me Kinën, jo një histori vetëm e kombësisë.
Pronësia kineze e rrit ndjeshmërinë reputacionale të dështimeve të qeverisjes në rastin Bankers, veçanërisht për Shqipërinë si vend kandidat për anëtarësim në BE dhe aleat i NATO-s.[19] Në debatet e politikave, menaxhimi i bazuar në rregulla i aseteve strategjike në pronësi kineze trajtohet, për rrjedhojë, si tregues i reziliencës institucionale.[20] Në të kundërt, dobësitë e qeverisjes të nxjerra në pah nga rasti burojnë kryesisht nga dizajni kontraktual vendas, kapaciteti i auditimit dhe rutinat e zbatimit, dhe jo nga kombësia e investitorit.
Rreziku kryesor i politikave qëndron në mënyrën se si kuadrohet rasti. Trajtimi i tij kryesisht si “problem i Kinës” priret të prodhojë përgjigje simbolike, zbatim selektiv ose pazare të improvizuara, në vend të zgjidhjeve të qëndrueshme. Këto rezultate dobësojnë si besueshmërinë, ashtu edhe parashikueshmërinë për investime. Nëse kuadrohet, përkundrazi, si problem verifikueshmërie — pra si një situatë ku rregullatorëve u mungojnë mjetet, qasja në të dhëna dhe kontrollet e pavarura të nevojshme për të verifikuar me besueshmëri pretendimet e operatorëve për kostot dhe përputhshmërinë kontraktore — atëherë reforma bëhet e zbatueshme. Të njëjtat mekanizma transparence, auditimi dhe mbikëqyrjeje që do ta kufizonin një operator kinez do të zbatoheshin njësoj për çdo operator.
3) Pse rezultatet fiskale të kontestuara zgjasin: tre pika hyrjeje në qeverisjen vendase
Dosja Bankers bëhet analitikisht më e qartë kur fokusi zhvendoset nga sjellja korporative te stimujt e krijuar nga kuadri fiskal. Tre mekanizma janë vendimtarë.
Së pari, arkitekturat e rikuperimit të kostove e bëjnë kapacitetin e verifikimit kufizimin përcaktues. Në kontratat e ndarjes së prodhimit, operatori mund të rikuperojë “kosto të naftës” të pranueshme nga prodhimi përpara se të llogariten dhe të ndahen fitimet me shtetin; sa më të gjera dhe sa më të vështira për t’u audituar të jenë këto kosto, aq më shumë shtyhet në kohë pjesa që i takon shtetit. Në PSA-në e Bankers për Bllokun F (2010), Procedura e Kontabilitetit i përcakton gjerësisht kostot e rikuperueshme (duke përfshirë shpenzimet operative dhe kapitale dhe, në kushte të caktuara, disa pagesa dhe taksa qeveritare), gjë që e bën cilësinë dhe shpejtësinë e auditimit vendimtare për rezultatet fiskale.[21] Kur kostot mund të përcaktohen gjerësisht dhe auditimet vonohen, fitimi i tatueshëm mund të mbetet minimal edhe nën prodhim të qëndrueshëm, duke e shndërruar verifikimin e kostove në arenën qendrore të shpërndarjes. Nënkuptimi nuk është domosdoshmërisht keqbërje, por një dizajn qeverisjeje ku rezultatet e të ardhurave varen më pak nga performanca e prodhimit sesa nga kapaciteti i shtetit për të verifikuar dhe kundërshtuar pretendimet për kosto, duke zhvendosur në mënyrë efektive rrezikun fiskal nga gjeologjia te institucionet.[22]
Së dyti, konfidencialiteti dhe asimetria teknike e ngushtojnë llogaridhënien.[23] Kur klauzolat kyçe kontraktore, dokumentacioni i kostove dhe gjurmët e auditimit janë të vështira për t’u aksesuar dhe kundërshtuar, mbikëqyrja priret të bëhet reaktive, dhe jo rutinë.[24] Si rezultat, shqyrtimi parlamentar dhe ndjekja nga auditimi i pavarur shpesh funksionojnë mbi informacion të pjesshëm, ndërsa operatori ruan një avantazh strukturor të provës.[25]
Së treti, zbatimi episodik lejon që mosmarrëveshjet tatimore të zgjasin në kohë.[26] Kur trajtimet tatimore të kontestuara nuk adresohen herët, ato priren të normalizohen dhe të bëhen më të vështira për t’u kthyer pas pa përshkallëzim.[27] Në rastin Bankers, kjo dinamikë shihet në mosmarrëveshjen doganore që rezultoi në një gjobë prej €120 milion në vitin 2019, e cila më pas u bë politikisht e ndjeshme dhe e kontestuar.[28] Veçmas, mosmarrëveshjet e pazgjidhura për rikuperimin e kostove u zhvendosën në arbitrazh ndërkombëtar, duke kulmuar me një vendim përfundimtar të ICC në vitin 2024.[29]Raportimi publik tregon se vendimi përfundimtar e mbështeti në masë të madhe pozicionin e Bankers Petroleum për rikuperimin e kostove, duke kufizuar pretendimet e shtetit dhe duke forcuar perceptimin se zbatimi i vonuar dhe i fragmentuar e dobësoi levën negociuese të Shqipërisë pasi mosmarrëveshjet u transferuan në arbitrazh.
4) SPAK dhe sinjali i sundimit të ligjit
Rasti Bankers teston gjithashtu arkitekturën e reformës në drejtësi të Shqipërisë. SPAK, i themeluar në kuadër të reformës kushtetuese të vitit 2016, funksionon si prokuroria e specializuar për korrupsionin e nivelit të lartë dhe krimin e organizuar,[30] ndërsa Gjykatat e Posaçme, të krijuara nën të njëjtën kornizë, u bënë funksionale në vitin 2019.[31] Në vitin 2025, media lokale raportoi se Prokuroria e Fierit shpalli mungesë kompetence dhe ia transferoi aspekte të dosjes Bankers SPAK-ut pasi prova të pretenduara implikonin zyrtarë të lartë.[32] Komisioni Evropian e ka trajtuar në mënyrë të përsëritur funksionimin dhe bilancin e këtyre institucioneve si qendror për progresin e Shqipërisë në sundimin e ligjit në procesin e anëtarësimit në BE.[33]
Gjetjet kryesore
Të marra së bashku, rasti Bankers duhet lexuar si një test i qeverisjes në sektorë strategjikë, dhe jo si një mosmarrëveshje rutinë tatimore korporative.[34] Pozicioni dominues i Bankers në prodhimin e naftës në Shqipëri do të thotë se çdo kontrovers fiskal i qëndrueshëm rreth operatorit ka implikime në nivel shteti për besueshmërinë e të ardhurave publike, autoritetin rregullator dhe integritetin e kornizës së investimeve në Shqipëri.[35] Pretendimet zyrtare theksojnë gjithashtu një dobësi të dokumentuar mirë të sistemeve të ndarjes së prodhimit: kur verifikimi i kostove është më i dobët se avantazhi informativ i operatorit, mosmarrëveshjet mbi shpenzimet e rikuperueshme mund të zgjasin për periudha të gjata, me rezultate fiskale të formësuara nga vonesat dhe kompleksiteti procedural dhe jo nga korrigjimi në kohë.[36] Kjo dobësi bëhet më e rëndë kur transparenca është e kufizuar dhe kompleksiteti teknik e kufizon qasjen në kushtet bazë kontraktore, kategoritë e kostove dhe gjurmët e auditimit.[37] Në këto rrethana, llogaridhënia ngushtohet dhe problemet kanë më shumë gjasa të shfaqen vonë si kriza, dhe jo herët përmes auditimit rutinë dhe korrigjimit të kursit.[38]
Ky ekspozim qeverisjeje përforcohet nga konteksti më i gjerë ekonomik. Ky ekspozim qeverisjeje përforcohet nga konteksti më i gjerë ekonomik. Të dhënat e INSTAT sugjerojnë se ekspozimi i Shqipërisë ndaj Kinës është gjithnjë e më shumë i orientuar nga inputet, veçanërisht në makineri, pajisje dhe materiale ndërtimi, çka rrit koston vendase të përshtatjes kur projektet ndërpriten ose vonohen, sepse këto inpute nuk zëvendësohen lehtë në afat të shkurtër. Kjo nuk është një argument për hakmarrje ose “shtrëngim ekonomik”, por për rrezikun e përqendrimit dhe koston praktike të ndërprerjes së papritur. Paralelisht, zbatimi episodik priret të nxisë përshkallëzim në arbitrazh dhe pazare politike, në vend që të prodhojë përputhshmëri të parashikueshme përmes mjeteve rutinë administrative. Reforma e qëndrueshme, për rrjedhojë, varet nga institucionalizimi i verifikimit dhe zbatimit si funksione të vazhdueshme, dhe jo si ndërhyrje të jashtëzakonshme‑[39], një përfundim i theksuar në mënyrë të përsëritur në analizat e kapacitetit rregullator dhe efektivitetit të zbatimit.[40] Së fundi, ndonëse pronësia kineze është treguar se rrit peshën reputacionale dhe ndikon në mënyrën se si interpretohen jashtë këto raste,[41] dobësia themelore e nxjerrë në pah nga rasti Bankers qëndron te diskrecioni institucional mbi mënyrën se si rregullat projektohen, zbatohen dhe verifikohen, dhe jo te kombësia e investitorit.[42]
Rekomandime të politikave
Objektivi i politikave është i drejtpërdrejtë: t’i bëjë rezultatet fiskale të verifikueshme dhe zbatimin rutinë në sektorë strategjikë. Qëllimi nuk është të filtrohen investitorët sipas kombësisë, por të reduktohet diskrecioni duke vendosur rregulla të qarta, duke kryer auditime të rregullta të kostove dhe duke lidhur sistemet e të dhënave, në mënyrë që keqbërja të kufizohet pavarësisht se kush e zotëron kompaninë. Në praktikë, kjo fillon me transparencën e kontratave dhe të rregullave. Shqipëria duhet të publikojë bërthamën fiskale të marrëveshjeve të naftës ose, kur publikimi i plotë është i kufizuar, të nxjerrë përmbledhje publike të standardizuara, në mënyrë që përkufizimet e rikuperimit të kostove, të drejtat e auditimit, klauzolat e stabilizimit, amendamentet kyçe dhe rrugët e zgjidhjes së mosmarrëveshjeve të jenë publikisht të lexueshme dhe të krahasueshme ndërmjet rasteve.[43] Transparenca e kontratave trajtohet gjithnjë e më shumë si normë qeverisjeje në sektorin nxjerrës, pikërisht sepse zvogëlon hapësirën ku rezultatet fiskale mund të formësohen nga konfidencialiteti dhe pazari, dhe jo nga rregullat.[44]
Transparenca, megjithatë, ka kuptim vetëm nëse shoqërohet me kapacitet. Shqipëria duhet, për rrjedhojë, të ndërtojë kapacitet të specializuar për verifikimin e kostove duke ngritur një njësi me staf teknik (kontabilitet nafte, inxhinieri, auditim forensik) me autoritet për të shqyrtuar kostot e rikuperueshme në mënyrë të vazhdueshme, për të vendosur afate dhe për të kthyer gjetjet në rregullime fiskale të zbatueshme. Krahas kësaj, qeverisja e rimbursimit të TVSH-së duhet modernizuar përmes verifikimeve të kryqëzuara digjitale të integruara: pajtimi ndërmjet pretendimeve për TVSH, deklaratave doganore dhe faturimit elektronik duhet automatizuar dhe duhet të shtohen tregues rreziku sektorialë për industri strategjike, në mënyrë që anomalitë të sinjalizohen herët pa bllokuar likuiditetin legjitim.[45]
Së fundi, reformat duhet të përqendrohen në fushat operative ku rrjedhja fiskale shfaqet më shpesh në sektorë strategjikë. Shqipëria duhet të rishikojë rregullisht inputet e ndjeshme ndaj akcizës dhe detyrimeve, si p.sh. diluenti, duke kontrolluar nëse vëllimet e importit përputhen me nevojat operative të verifikuara dhe me të dhënat e prodhimit, përfshirë përgjatë zinxhirëve të prokurimit dhe përmes ndërmjetësve.[46] Transparenca rreth kontraktorëve duhet përmirësuar duke kërkuar që kontraktorët dhe nënkontraktorët kryesorë të deklarojnë se kush i zotëron përfundimisht dhe duke i kushtuar më shumë vëmendje zinxhirëve të shërbimeve ku mbifaturimi ose transfertat e fshehta të vlerës janë më të mundshme. Për ta depolitizuar mbikëqyrjen dhe për të rritur parashikueshmërinë, Shqipëria duhet gjithashtu të përcaktojë nxitës të qartë për shqyrtim të shtuar bazuar në rrezikun e integritetit, përfshirë verifikueshmërinë e të dhënave, historikun e përputhshmërisë dhe kontrollet e brendshme. Gjithashtu, duhet të harmonizojë procedurat me standardet e procesit të anëtarësimit në BE, në mënyrë që zbatimi të jetë i mbrojtshëm, i qëndrueshëm dhe rezistent ndaj ndërhyrjeve politike ad hoc.[47]
Përfundim
Procedurat në lidhje me Bankers do të vendosen përmes proceseve ligjore dhe zbatohet prezumimi i pafajësisë. Megjithatë, mësimi i qeverisjes është tashmë i dukshëm: kur sektorët strategjikë qeverisen përmes transparencës së kufizuar, asimetrisë teknike dhe zbatimit diskrecional, mosmarrëveshjet fiskale priren të vazhdojnë dhe veprimi korrigjues shpesh vonohet dhe politizohet,[48] një model i diskutuar gjerësisht në analizat e qeverisjes dhe besimit të investitorëve.
Nëse Shqipëria e kthen këtë episod në mbikëqyrje rutinë, të verifikueshme, të bazuar në kushte fiskale transparente, auditim të vazhdueshëm të kostove dhe kontrolle të integruara të TVSH-së dhe doganave, ajo mund të mbrojë të ardhurat publike dhe të përmirësojë parashikueshmërinë për investitorët,[49] duke forcuar kështu besueshmërinë e saj me një gamë më të gjerë partnerësh investitorë.
Ky artikull është realizuar në kuadër të projektit “China Policy Impact”, në bashkëpunim ndërmjet ESTIMA dhe AIIS dhe me mbështetjen e National Endowment for Democracy (NED). Përmbajtja është përgjegjësi e vetme e AIIS dhe nuk pasqyron domosdoshmërisht pikëpamjet e ESTIMA apo NED.
Autorë: Nora Ahmeti dhe Vilson Blloshmi.
[1] Reuters, (2016), “Canada’s Bankers Petroleum agrees to takeover by Chinese firm,”, https://www.reuters.com/article/business/canadas-bankers-petroleum-agrees-to-takeover-by-chinese-firm-idUSKCN0WM0WS/.
[2] Office of the Prosecutor General (Albania), (2025), , “Bankers Petroleum Albania Ltd Evaded Taxes by Declaring Losses for 20 Years; Fier Prosecution Issues 14 Precautionary Measures, Executes 9, Declares 5 Wanted,” press release, https://www.pp.gov.al/Media_en/Press_Release/Bankers_Petroleum_Albania_Ltd_Evaded_Taxes_by_Declaring_Losses_for_20_Years_Fier_Prosecution_Issues_14_Precautionary_Measures_Executes_9_Declares_5_Wanted.html.
[3] EITI, Glossary entries for “Production sharing contract” and “PSA” (definitions of production-sharing arrangements and key terms), https://eiti.org/fr/node/25490?letter=P&page=1.
[4] INSTAT (Albania Institute of Statistics, (2025), “Foreign Trade in Goods, November 2025,” https://www.instat.gov.al/media/b0chkchl/tj-nentor-2025-ang.pdf.
[5] U.S. Department of Commerce (2004), “Albania – Oil and Gas,” listing production-sharing agreements including Patos Marinza, https://legacy.export.gov/article?id=Albania-Oil-and-Gas.
[6] Métois, M. et al., (2020), “Anthropogenic subsidence in the Patos-Marinza oil field (Albania) from Sentinel-1 InSAR time series,” pp. 363-377, https://se.copernicus.org/articles/11/363/2020/.
[7] World Bank (2015), Project Paper 2015, noting Bankers’ share of Albania’s oil production in 2014, https://documents1.worldbank.org/curated/en/568071468007244960/pdf/PIDC46980.pdf
[8] Reuters, (2016), “Canada’s Bankers Petroleum agrees to takeover by Chinese firm,” https://www.reuters.com/article/business/canadas-bankers-petroleum-agrees-to-takeover-by-chinese-firm-idUSKCN0WM0WS/.
[9] EITI Albania, (2018), 2016 Albania EITI Report, https://eiti.org/sites/default/files/attachments/2016_albania_eiti_report.pdf
[10] NATO, (2009), “NATO member countries”, https://www.nato.int/en/about-us/organization/nato-member-countries
[11] European Commission (2025), , “Albania 2025 Report,” https://enlargement.ec.europa.eu/document/download/fe9138b7-90fe-4277-a12c-3a03f6d1957f_en?filename=albania-report-2025.pdf.
[12] European Parliament Research Service (2022), “China’s strategic interests in the Western Balkans,”,https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2022/733558/EPRS_BRI%282022%29733558_EN.pdf.
[13] Office of the Prosecutor General (Albania), (2025), “Bankers Petroleum Albania Ltd Evaded Taxes by Declaring Losses for 20 Years; Fier Prosecution Issues 14 Precautionary Measures, Executes 9, Declares 5 Wanted,”https://www.pp.gov.al/Media_en/Press_Release/Bankers_Petroleum_Albania_Ltd_Evaded_Taxes_by_Declaring_Losses_for_20_Years_Fier_Prosecution_Issues_14_Precautionary_Measures_Executes_9_Declares_5_Wanted.html.
[14] Office of the Prosecutor General (Albania), (2025), “Bankers Petroleum Albania Ltd Evaded Taxes by Declaring Losses for 20 Years; Fier Prosecution Issues 14 Precautionary Measures, Executes 9, Declares 5 Wanted,”https://www.pp.gov.al/Media_en/Press_Release/Bankers_Petroleum_Albania_Ltd_Evaded_Taxes_by_Declaring_Losses_for_20_Years_Fier_Prosecution_Issues_14_Precautionary_Measures_Executes_9_Declares_5_Wanted.html.
[15] INSTAT (Albania Institute of Statistics), (2025), “Foreign Trade in Goods, November 2025,” https://www.instat.gov.al/media/b0chkchl/tj-nentor-2025-ang.pdf.
[16] Ibid.
[17] Ibid.
[18] Ibid.
[19] NATO, (2009), “NATO member countries”, https://www.nato.int/en/about-us/organization/nato-member-countries
[20] Ibid.
[21] EITI, Glossary entries for “Production sharing contract” and “PSA” (definitions of production-sharing arrangements and key terms), https://eiti.org/fr/node/25490?letter=P&page=1.
[22] Bankers Petroleum Albania Ltd., Bankers Production Sharing Contract, Block F PSA, (2010)
[23] Ibid.
[24] Ibid.
[25] EITI (2024), “Contracts and licenses”, https://eiti.org/guidance-notes/contracts-and-licenses.
[26] Top Channel (Albania), (2019), “Bankers Petroleum, 120 million EUR fine for tax evasion,” https://top-channel.tv/english/bankers-petroleum-120-million-eur-fine-for-tax-evasion/.
[27] Ibid.
[28] Global Arbitration Review,(2024), “ICC tribunal decides Albanian oil field dispute,” https://globalarbitrationreview.com/article/icc-tribunal-decides-albanian-oil-field-dispute.
[29] Bankers Petroleum Albania, (2024), “ICC Tribunal issues Final Award in Cost-Recovery Arbitration,” company statement, https://bankerspetroleum.com/icc-tribunal-issues-final-award-in-cost-recovery-arbitration/
[30] Republic of Albania, Law No. 95/2016 “On the Organization and Functioning of Institutions for Combating Corruption and Organized Crime” (English translation), via EU4Justice, https://eu4justice.al/wp-content/uploads/2025/08/6.-LAW-NR-95-2016-1.pdf.
[31] Chr. Michelsen Institute (CMI), Iva Gunjic, (2019), “Albania’s Special Courts against Corruption and Organised Crime”, https://www.cmi.no/publications/file/8124-albanias-special- courts-against-corruption-and-organised-crime.pdf
[32] BalkanWeb, (2025), “Fier Prosecutor’s Office declares incompetence for ‘Bankers Petroleum’ file; case transferred to SPAK”, https://www.balkanweb.com/en/prokuroria-e-fierit-shpall-moskompetence-per-bankers-petroleum-ceshtja-i-kalon-spak-ut-si-shmangu-kompania-tatimet-per-20-vite/.
[33] European Commission (2025), “Albania 2025 Report,” Commission Staff Working Document SWD(2025) 750 final, https://enlargement.ec.europa.eu/document/download/fe9138b7-90fe-4277-a12c-3a03f6d1957f_en?filename=albania-report-2025.pdf.
[34] EITI Albania, (2018), 2016 Albania EITI Report, https://eiti.org/sites/default/files/attachments/2016_albania_eiti_report.pdf
[35] World Bank, (2015), Project Paper, noting Bankers’ share of Albania’s oil production in 2014, https://documents1.worldbank.org/curated/en/568071468007244960/pdf/PIDC46980.pdf
[36] Office of the Prosecutor General (Albania), (2025), “Bankers Petroleum Albania Ltd Evaded Taxes by Declaring Losses for 20 Years; Fier Prosecution Issues 14 Precautionary Measures, Executes 9, Declares 5 Wanted,” press release,https://www.pp.gov.al/Media_en/Press_Release/Bankers_Petroleum_Albania_Ltd_Evaded_Taxes_by_Declaring_Losses_for_20_Years_Fier_Prosecution_Issues_14_Precautionary_Measures_Executes_9_Declares_5_Wanted.html.
[37] ResourceContracts.org, “Albpetrol Sh.A., Bankers Petroleum Albania Ltd., Patos-Marinza Petroleum Agreement (as amended),” contract text (including provisions treating certain taxes as petroleum costs under tax-change
[38] EITI (2024), “Contracts and licenses”, https://eiti.org/guidance-notes/contracts-and-licenses.
[39] Top Channel (Albania), (2019), “Bankers Petroleum, 120 million EUR fine for tax evasion,” https://top-channel.tv/english/bankers-petroleum-120-million-eur-fine-for-tax-evasion/.
[40] Global Arbitration Review, (2024), “ICC tribunal decides Albanian oil field dispute,” https://globalarbitrationreview.com/article/icc-tribunal-decides-albanian-oil-field-dispute.
[41] Reuters, (2016), “Canada’s Bankers Petroleum agrees to takeover by Chinese firm,”https://www.reuters.com/article/business/canadas-bankers-petroleum-agrees-to-takeover-by-chinese-firm-idUSKCN0WM0WS/.
[42] European Parliament Research Service, (2022), “China’s strategic interests in the Western Balkans,” https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2022/733558/EPRS_BRI%282022%29733558_EN.pdf.
[43] EITI (2024), “Contracts and licenses”, https://eiti.org/guidance-notes/contracts-and-licenses
[44] Ibid.
[45] Office of the Prosecutor General (Albania), (2025), “Bankers Petroleum Albania Ltd Evaded Taxes by Declaring Losses for 20 Years; Fier Prosecution Issues 14 Precautionary Measures, Executes 9, Declares 5 Wanted,” press release,https://www.pp.gov.al/Media_en/Press_Release/Bankers_Petroleum_Albania_Ltd_Evaded_Taxes_by_Declaring_Losses_for_20_Years_Fier_Prosecution_Issues_14_Precautionary_Measures_Executes_9_Declares_5_Wanted.html.
[46] Top Channel (Albania), (2024), “Bankers Petroleum, 120 million EUR fine for tax evasion,” https://top-channel.tv/english/bankers-petroleum-120-million-eur-fine-for-tax-evasion/.
[47] European Commission, “(2025), Albania 2025 Report,” Commission Staff Working Document SWD(2025) 750 final, https://enlargement.ec.europa.eu/document/download/fe9138b7-90fe-4277-a12c-3a03f6d1957f_en?filename=albania-report-2025.pdf.
[48] Ibid.
[49] European Parliament Research Service, (2022), “China’s strategic interests in the Western Balkans,” Briefing,https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2022/733558/EPRS_BRI%282022%29733558_EN.pdf.
