Një mundësi e humbur për demokracinë e brendshme partiake
Këtë javë, Komisioni Qendror i Zgjedhjeve (KQZ) konsolidoi atë që ishte dakordësuar më parë mes dy partive kryesore politike në Shqipëri, PS dhe PD, kur bëhet fjalë për përbërjen e listave të kandidatëve për deputetë në zgjedhjet e përgjithshme të 11 majit 2025.
Sipas formulës që do të aplikohet për herë të parë në këto zgjedhje, 46 deputetët e parë të çdo subjekti konkurrues do të jenë produkt i listës së mbyllur, ku renditja është përcaktuar nga kreu i partisë, ndërsa vetëm partitë që arrijnë të fitojnë një numër mandatash që e kalon listën e mbyllur do të kenë mundësinë të sjellin deputetë në Kuvend si rezultat i zgjedhjes së qytetarëve. Çdo listë do të duhet të ketë 186 emra për të pasqyruar këto ndryshime.
Është ironike si dy parti antagoniste, të cilat nuk bien dakord për thuajse asgjë tjetër dhe përplasen çdo ditë brenda dhe jashtë Kuvendit, gjejnë lehtësisht një konsensus relativisht të shpejtë kur bëhet fjalë për shërimin e interesit të liderëve të tyre përkatës.
Kreu i partisë do të vendosë për pjesën më të lakmuar të listës, atë të fituesit real, të tretën më të lartë të saj. Shumë pak hapësirë konkurrimi do të lihet për renditjen aktuale mes kandidatëve të tjerë, ndoshta në Tiranë, ku lista e gjatë lejon një testim më të madh të parimit të listës të hapur. Për çdo parti të re ose më të vogël kjo automatikisht do të thotë se lista e fiksuar është e vetmja që ka ndonjë mundësi.
Hapja e listave të kandidatëve për preferencat e zgjedhësve ka qenë një nga opsionet më të diskutuara për të kufizuar sasinë e madhe të pushtetit që liderët e partive kanë brenda partive të tyre. Duke vendosur jo vetëm kush hyn në listën e kandidatëve për deputetë, por edhe në cilin pozicion janë renditur, liderët e partive de facto mbajtën kontrollin mbi partitë e tyre dhe sigurojnë besnikërinë absolute për gjithë këto vite që nga viti 2008. Kjo besnikëri ka çuar në rritjen e autoritarizmit brenda partisë nga liderët, çka ka shpërthyer gjithashtu në rritjen e autoritarizmit në sjelljen e tyre politike të përgjithshme.
Statutet e partive, praktikat e krijuara dhe çdo mekanizëm tjetër kolektiv që dikur rregullonin të paktën pjesërisht jetën politike të këtyre entiteteve, janë shkatërruar dramatikisht dhe zëvendësuar me ndërveprime direkte dhe ekskluzive me liderin, një ndërveprim që gjithnjë e më shumë ka pasur ngjashmërinë me një monolog njëanshëm dhe bindje.
Zgjedhja e inercisë tregon jo vetëm një interes politik egoist, por edhe një paranojë mbi kontrollin e partive nën premisën se lufta e brendshme është e vetmja gjë që ka rëndësi – një slogën që është shndërruar në një klishe të vërtetë.
Hapja e plotë e listave të kandidatëve sigurisht që nuk është një ilaç i vetëm për të kundërshtuar këto tendenca të solidifikuara. Megjithatë, është një mjet i rëndësishëm dhe i dobishëm që siguron të paktën një balancë të pjesshme mes liderëve të vetme dhe pjesës tjetër të organizatës, duke ofruar platforma diskutimi dhe madje mund të shpresohet edhe përkundërshtim. Vendimi për të ruajtur pjesën më të madhe të kontrollit mbi listën nga liderët e partive është një mundësi e humbur për demokracinë e brendshme partiake dhe, për rrjedhojë, një mundësi e humbur edhe për demokracinë në përgjithësi në Shqipëri.
Rajoni | Numri total i mandateve për deputetë | Lista e mbyllur
Berat | 7 | 2
Dibër | 5 | 2
Durrës | 14 | 5
Elbasan | 14 | 5
Fier | 16 | 5
Gjirokastër| 4 | 1
Korçë | 10 | 3
Kukës | 3 | 1
Lezhë | 7 | 2
Shkodër | 11 | 4
Tiranë | 37 | 12
Vlorë | 12 | 4
Burimi: KQZ Shqipëri
